BUDŻET A GOSPODARKA BUDŻETOWA

postheadericon BUDŻET A GOSPODARKA BUDŻETOWA

Ustaliliśmy, że budżet państwa jest (w uproszczeniu) planem finansowym gromadzenia i wydatkowania środków pieniężnych przez państwo jako podmiot władzy. Samą działalność państwa, jako podmiotu władzy, polegającą na gromadzeniu dochodów i dokonywaniu wydatków nazywamy gospodarką budżetową lub działalnością budżetową. Przy tym gromadzenie dochodów i dokonywanie wydatków należy rozumieć szeroko, jako dokonywanie przesunięć środków pieniężnych oraz czynności poprzedzających te przesunięcia (przygoto-wujących je), np. tworzenie prawa, planowanie itp., jak i następujących po nich, np. sprawozdawczość, kontrola.

W tym sensie relacje między budżetem i gospodarką budżetową są dosyć skomplikowane. Budżet jest bowiem z jednej strony wytworem tej gospo-darki, a z drugiej strony planem finansowym jej prowadzenia.

Ze względów organizacyjnych budżet państwa nie obejumuje jednak całości operacji finansowych państwa, jako podmiotu władzy. Niektóre z nich znajdują się poza budżetem i opierają się na odrębnych planach finansowych, będąc jakby przybudówkami do budżetu. Pozostają one jednak wprawdzie wyodrębnioną orga-nizacyjnie, ale jednak częścią, gospodarki budżetowej państwa.

Spotykane w literaturze i aktach prawnych określanie tej części gospodarki budżetowej nazwami „pozabudżetowa” lub „przybudżetowa” nie znajduje mery-torycznego uzasadnienia, a poza tym prowadzi do paradoksów terminologicznych.

Należy jednak odnotować, że obowiązujące Prawo budżetowe używa terminu „gospodarka pozabudżetowa”, obejmując nim gospodarkę finansową zakładów budżetowych, środków specjalnych i gospodarstw pomocniczych (zob. art. 16 ustawy z dnia 5 stycznia 1991 r. Prawo budżetowe – tekst jedn.: Dz. U. Nr 72, poz- 344 z 1993 r.).

Dla pełnej jasności terminologicznej w tym zakresie, proponujemy przyjąć za J. Harasimowiczem (Finanse i prawo finansowe, Warszawa 1977, s. 67-68), że gospodarka budżetowa państwa dzieli się na dwie zasadnicze części:

1)gospodarkę budżetową objętą całkowicie planem budżetowym zgodnie z klasyczną zasadą zupełności (patrz¦’ II, 5.3), zwaną gospodarką budżetową brutto 2)gospodarkę budżetową nie objętą w pełnych sumach dochodów i wydat-ków planem budżetowym, zwaną gospodarką budżetową netto. Całokształt zasad i instytucji finansowych służących prowadzeniu gospodarki budżetowej państwa tworzy system budżetowy. Jego nazwa pochodzi od instytucji budżetu państwa, tworzącego zwarte ramy organizacyjne gospodarki budżetowej. „Urządzenia składające się na system budżetowy obejmują zatem urządzenia w zakresie dochodów budżetowych (w tym kredytu publicznego – dop. E.R.), urządzenia w zakresie wydatków budżetowych oraz urządzenia organizacyjne budżetu państwa wraz w jego przybudówkami. Prawnofinansowe regulacje tych urządzeń składają się na prawo finansowe systemu budżetowego” (K. Ostrowski, Prawo finansowe, zarys ogólny, Warszawa 1970, s. 139) to ostatnie nazywa się powszechnie prawem budżetowym lub skarbowym.

Struktura organizacyjna budżetu państwa i systemu budżetowego w państwie

Do niedawna we wszystkich krajach socjalistycznych struktura organizacyjna budżetu państwa i systemu budżetowego w państwie pokrywały się (w Polsce od 1950 r.). W ostatnim czasie, w związku z wyodrębnieniem się z budżetu państwa budżetów samorządu terytorialnego, należy rozróżniać te dwie struktury.

Aktualnie struktura organizacyjna systemu budżetowego w Polsce oparta jest na zasadzie oddzielenia samorządu terytorialnego od państwa. Dlatego względnie niezależnie od siebie istnieją: jeden budżet państwa i budżety gminy.

Struktura organizacyjna budżetu państwa dostosowana jest do struktury organizacyjnej aparatu państwowego oraz szczeblowego podziału zadań państwa. Zadania państwa realizowane są przez naczelne i centralne organy władzy i administracji, zdekoncentrowane organy państwa (wojewodów), a także przez organy samorządu terytorialnego, na zasadzie zleconych gminom zadań admini-stracji państwowej. Ten podział znajduje odbicie w strukturze wewnętrznej budżetu państwa. Otóż, w ramach jednego budżetu państwa, występuje podział na części, którymi dysponują właściwi ministrowie, odpowiadające zadaniom naczelnych organów władzy i administracji oraz część zbiorczą, obejmującą budżety woje-wodów. Oznacza to więc, że w każdym województwie występuje odrębny budżet wojewody, będący składnikiem budżetu państwa.

Obowiązujące prawo budżetowe przewiduje też w art. 34 ust. 1, p. 4, że w budżecie państwa winny być ujęte wydatki i dochody związane ze zleconymi gminom zadaniami administracji państwowej (rządowej). Są one podstawą do sporządzania przez zarządy gmin planów finansowych dla zadań z zakresu administracji rządowej zleconych gminie. Formalnie plany te są załącznikami do budżetów gmin i nie wchodzą w skład budżetu państwa. Merytorycznie natomiast są one ściśle powiązane z budżetem państwa do tego stopnia, iż można je uznać za gminne agendy budżetu państwa.

Tak więc, mimo prostego i jasnego założenia o rozdzieleniu budżetu państwa i budżetów gmin rysuje się skomplikowana struktura organizacyjna systemu bu-dżetowego w państwie. Składa się on z budżetu państwa, o złożonej – omówionej wyżej – strukturze wewnętrznej oraz z budżetów gmin. Dodatkowym elementem zaciemniającym tę strukturę są plany finansowe zadań z zakresu administarcji rządowej zleconych gminom, formalnie będące składnikiem budżetów gmin, zaś merytorycznie – elementem struktury budżetu państwa.

Zostaw Komentarz