Ewolucja znaczenia finansów publicznych w Polsce powojennej

postheadericon Ewolucja znaczenia finansów publicznych w Polsce powojennej

Nacjonalizacja gospodarki oraz szeroki rozwój uspołecznionych form własności w krajach socjalistycznych po II wojnie światowej wpłynęły zasadniczo na kierunki rozwoju finansów publicznych i nauk finansowych w tych krajach. Do połowy lat siedemdziesiątych za reprezentatywny dla tych nauk można uznać następujący pogląd: „W warunkach socjalizmu – obok socjalistycznego państwa – prowadzą działalność gospodarczą i związaną z nią działalność finansową również niepaństwowe podmioty układu uspołecznionego. Także ich działalność, ujęta w ramy gospodarki planowej i upodobniona do działalności państwowych jednostek gospodarczych, ma charakter socjalistyczny. Działalność finansowa socjalistycznego państwa wraz z działalnością finansową niepaństwowych podmiotów uspołecznionego układu gospodarczego składa się na – stanowiące wyższy stopień integracji – pojęcie socjalistycznej działalności finansowej, z którym wiążą się pojęcia finansów socjalistycznych i socjalistycznego systemu finansowego.

Pojęcia te, ogarniając swoim zakresem ogromną większość – a w dalszych fazach rozwojowych niemal całość – społecznej działalności gospodarczej, nie mają w warunkach ustroju socjalistycznego równorzędnych odpowiedników przeciwstawnych… Dlatego spotykane także w socjalistycznej literaturze formułowanie pojęcia „finansów publicznych” w odniesieniu do ustroju socjalistycznego nie wydaje się nam trafne”. (K. Ostrowski, Prawo finansowe. Zarys ogólny, Warszawa 1970, s. 15-16).

Pomimo tego ogromnego zakresu „finansów socjalistycznych” nie odgrywały one istotnej roli w funkcjonowaniu państwa i społeczeństwa. Wyrazem tego były koncepcje o biernej roli finansów w stosunku do procesów rzeczowych. W latach czterdziestych i pięćdziesiątych finanse traktowano prawie wyłącznie jako odbicie (odzwierciedlenie) tych procesów.

W latach sześćdziesiątych pojawiły się poglądy o równorzędności zjawisk rzeczowych i finansowych, które powinny nawzajem na siebie oddziaływać. Były to jednak raczej postulaty, niż rzeczywistość, którą dobrze wyrażała formuła „służebnej roli finansów”, a realizowała np. zasada automatyzmu kredytowego (tj. kredytowania jednostek gospodarczych „pod plan”).

Zostaw Komentarz