Interpretacja prawa podatkowego

postheadericon Interpretacja prawa podatkowego

Niezwykle zwięzłą i trafną charakterystykę prawa finansowego dał R. Ma- stalski (Interpretacja prawa podatkowego. Źródła prawa podatkowego i jego wykładnia, Wrocław 1989, s. 11-12). Przyjął bowiem, że prawo finansowe związane jest z bezpośrednią działalnością państwa, dla której realizacji podejmuje ono określone środki. Jednym ze środków działania państwa jest pieniądz, a posługiwanie się nim przez państwo stanowi gospodarkę finansową w szerokim tego słowa znaczeniu. Gospodarka finansowa państwa regulowana jest przez prawo. Normy prawne regulujące tę gospodarkę, niezależnie od tego, czy zaliczymy je wszystkie do prawa finansowego, czy też zaliczymy do niego tylko te normy, które nie są objęte innymi gałęziami, mają zawsze na celu interes społeczny. Działalność finansowa regulowana jest przez prawo w interesie społecznym, a nie indywidualnym. Można zatem przyjąć – konkluduje R. Mastalski – że prawo finansowe reguluje zjawiska posługiwania się pieniądzem przez państwo, jego gromadzenia i rozdziału w celu realizacji zadań państwa. Prawo finansowe należy zatem do tych gałęzi prawa, gdzie dominuje interes społeczny (publiczny), a w stosunkach prawnych, jakie powstają w oparciu o jego normy, zawsze uczestniczy państwo. Jest to prawo, za którego pomocą państwo wkracza w życie społeczne w sposób bezpośredni.

Upadek socjalizmu jako ustroju politycznego i typu gospodarki nie może pozostać bez wpływu na zakres prawa finansowego w Polsce i innych b. krajach socjalistycznych. Zmierzają one ku gospodarce rynkowej, która rządzi się innymi prawami niż gospodarka planowa. W gospodarce rynkowej wzrasta rola finansów i instrumentów finansowych w kształtowaniu stosunków społecznych i gospodarczych. Jednocześnie jednak zakres publicznej działalności finansowej państwa jest węższy niż w gospodarce planowej. W państwach o okrzepłej już gospodarce rynkowej wyłania się trend do ograniczenia roli państwa w gospodarce i finansach, co nie jest jednak równoznaczne z eliminacją całkowitą interwencjonizmu państwowego i finansów publicznych. Zmienia się zakres prawnych regulacji publicznej działalności finansowej (por. A. Komar, O nowy kształt finansów publicznych w Polsce. Zarys koncepcji, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 1989, tir 4). Dotyczą one nadal budżetu jako podstawowego urządzenia finansowego i ustrojowego w państwie, a także wydatków i dochodów budżetowych oraz długu publicznego. Do finansów publicznych należy także prawo walutowe, które określa system pieniężny państwa. Ponadto do finansów publicznych należy tzw. publiczne prawo bankowe (patrz szerzej t. II). Finanse publiczne nie obejmują natomiast prawa finansowego przedsiębiorstw, ponieważ jego regulacje dotyczą bądź to dochodów lub wydatków budżetowych, bądź też są przepisami z dziedziny rachunkowości. Odrębny byt mają także finanse ubezpieczeń. Wzrasta natomiast ranga międzynarodowego prawa finansowego, które obejmuje również przepisy prawa

Wspólnot Europejskich (patrz szerzej J. Głuchowski, Międzynarodowe prawo i stosunki finansowe. Białystok 1993). Dla dalszych potrzeb przyjmujemy następującą systematykę prawa finan-sowego: 1) prawo budżetowe (ustrojowe, prawo o wydatkach budżetowych, prawo

odochodach budżetowych, w tym prawo podatkowe, prawo o opłatach i dopłatach oraz prawo celne), 2) prawo o pożyczkach publicznych, 3) prawo finansowe samorządu terytorialnego, 4) prawo walutowe i dewizowe, 5) publiczne prawo bankowe, 6) prawo o gospodarce finansowej podmiotów gospodarczych.

Przyjęty zakres i układ jest podyktowany zarówno względami merytorycznymi, jak i potrzebami dydaktyki. Polska znajduje się w okresie transformacji systemu gospodarczego. Prawnikom przychodzi więc obsługiwać urządzenia i instytucje finansowe pochodzące zarówno z gospodarki planowej, jak i powstające w ramach tworzenia gospodarki rynkowej. Przygotowanie kadr wymaga takich zmian w programach nauczania, w których nie znajdą wyrazu efekty tzw. sporów negatywnych, tzn. nie pozostawi się żadnych obszarów regulacji prawnych poza zakrresem dydaktyki danego przedmiotu. Obawa taka jest realna i dlatego do czasu wykształcenia się praktyki odrębnego traktowania niektórych działów prawa finansowego w sposób specjalizacyjny uzasadnione wydaje się zaprezentowane wyżej podejście dydaktyczne. Zaznaczamy jednak, że nie pokrywa się ono z naszymi poglądami na zakres finansów i prawa finansowego w gospodarce rynkowej w ogóle.

Związki prawa finansowego z innymi gałęziami prawa pozostaną zawsze szerokie, ponieważ nie ma praktycznie takiej sfery życia społecznego, w której nie występują bezpośrednio lub pośrednio zjawiska pieniężne bądź ich skutki. Dotyczy to w równym stopniu innych gałęzi prawa publicznego, jak prawo konstytucyjne, prawo administracyjne, prawo gospodarcze publiczne, prawo międzynarodowe publiczne, zbiorowe prawo pracy, jak również tradycyjnych gałęzi prawa prywatnego, jak np. prawo cywilne i prawo handlowe (patrz szerzej opracowania A. Kosteckiego, K. Jandy-Jendrośki i J. Głuchowskiego, /w:/ System instytucji prawno-finansowych PRL, 1.1, Wrocław 1982, s. 429-482). Są one obiektywnie uzasadnione, jeśli zważyć powiązanie norm ustrojowych, materialnych i formalnych (patrz szerzej pkt 5.2.).

Zostaw Komentarz