Istota budżetu i jego definicja

postheadericon Istota budżetu i jego definicja

„Instytucja budżetu, rozumianego jako akt prawny, pojawiła się na fali toczonej przez wieki walki politycznej o kontrolę nad dochodami i wydatkami panującego. Walka ta przeszła w historii długą drogę: od narzuconej Janowi Bez Ziemi w 1215 r. Magna Charta Libertatum clo Bill of Rights,przybierając na sile w XVII w. W 1628 w. parlament powtórzył wprawdzie w Petition of Rights przywileje podatkowe Wielkiej Karty Wolności, jednak w trzy lata później Karol I rozwiązał parlament i wprowadził bez jego zgody nowe podatki. W 1649 r. Karol I został ścięty, ale walka polityczna o prawa parlamentu toczyła się dalej, aż do zwycięskiej rewolucji 1688 r.” – M. Weralski, j.w., s. 107.

Także później istota budżetu wiąże się ściśle z toczoną bezustannie (nieza-leżnie od formy rządów) walką między władzą wykonawczą a władzą ustawodaw-czą. Budżet był bowiem traktowany jako podstawowy instrument politycznej kontroli parlamentu nad władzą wykonawczą.

Najogólniej budżet państwa określa się jako plan działalności finansowej (tj. pobierania dochodów i dokonywania wydatków) państwa jako podmiotu wła-dzy. Definicja ta akcentuje odrębność budżetu państwa i innych autonomicznych podmiotów państwowych (np. przedsiębiorstw czy banków) oraz innych podmio-tów publicznoprawnych (np. samorządu terytorialnego).

Wypada stwierdzić, iż funkcjonujące w naszej literaturze definicje budżetu państwa nie są adekwatne do zmieniającej się rzeczywistości. Dopóki też budżet państwa będzie miał zdecydowanie inny charakter w poszczególnych krajach (porównajmy np. aktualny budżet Rosji, Polski i Francji), dopóty próby budowania wspólnej, abstrakcyjnej definicji budżetu państwa mogą okazać się chybione. Stąd propozycja, aby w określeniu konkretnego budżetu państwa wychodzić od jego legalnej (prawnej) definicji.

Prawo budżetowe z 5 stycznia 1991 r. stanowi, że: „Budżet państwa jest rocznym planem finansowym obejmującym dochody i wydatki państwa. Budżet państwa jest uchwalany przez Sejm na okres roku kalendarzowego w formie ustawy, zwanej dalej ustawą budżetową. Ustawa budżetowa zapewnia realizację założeń polityki społeczno-gospodarczej państwa przyjętych przez Sejm”.

W oparciu o powyższy przepis można dla celów dydaktycznych zapropono-wać następującą definicję budżetu państwa: budżet państwa jest to plan finanso-wy obejmujący dochody i wydatki państwa, jako podmiotu władzy, uchwalany na rok kalendarzowy w formie ustawy, w celu zapewnienia realizacji założeń polityki społeczno-gospodarczej państwa przyjętych przez Sejm.

W naszej literaturze przedmiotu dosyć często podejmowano problem stosun-ku ustawy budżetowej do prawa budżetowego, których relacje są aż nadto oczywi-ste. Zupełnie pomijana była natomiast kwestia stosunku budżetu i ustawy budżeto-wej . Temu ostatniemu natomiast w literaturze zachodniej poświęca się bardzo wiele miejsca.

Na tle obowiązującego prawa budżetowego relacje między budżetem państwa i ustawą budżetową nie rysują się zbyt przejrzyście. Można stwierdzić, iż budżet państwa jawi się zestawieniem rachunkowym dochodów i wydatków, zaś ustawa budżetowa aktem prawnym autoryzującym go i nadającym mu po części dyrektywny charakter. Budżet państwa, mimo że jest jednym z załączników do ustawy budżetowej, merytorycznie tylko w pewnym stopniu różni się od ustawy budżetowej na 1993 r., gdyż obejmuje prawie całość operacji ujętych ustawą. Jako dodatkowe załączniki ustawy budżetowej, poza budżetem państwa występują bowiem tylko: dochody i wydatki państwowych funduszów celowych na 1993 r. wykaz inwestycji centralnych, dotacje przedmiotowe.

W krajach zachodnich, gdzie przyjęto koncepcje ustaw budżetowych (finan-sowych) jako instrumentu prawnego autoryzującego budżet, omawiane relacje kształtują się bardziej przejrzyście: budżet jest rachunkowym zestawieniem wszy-stkich stałych dochodów i wydatków państwa, natomiast ustawa finansowa ma za zadanie ustalanie celów polityki ekonomicznej i finansowej i środków ich osiąg-nięcia. Należy przypuszczać, że także w Polsce relacje mięędzy ustawami budżeto-wymi (finansowymi) i budżetem będą rozwijać się w tym właśnie kierunku.

Zostaw Komentarz