Podatek od towarów i usług

postheadericon Podatek od towarów i usług

Powody polityczne i ekonomiczne sprawiły, że reforma podatków obrotowych w Polsce zakończyła się przyjęciem formy podatku od wartości dodanej. Forma ta znajduje zastosowanie m.in. w krajach Wspólnot Europejskich, z którymi Polska jest stowarzyszona i co wymaga harmonizacji systemów podatkowych. Ponadto uznano, że podatek od wartości dodanej nie tworzy takich problemów, jakie powstają przy poborze jednokrotnego podatku obrotowego, gdy dany towar może być sprzedany odbiorcy końcowemu lub pośrednikowi. Liczono się także z uproszczeniem opodatkowania w handlu zagranicznym, a także z większymi wpływami budżetowymi i większą kontrolą płatności podatku.

Podatek od wartości dodanej jest rezultatem francuskiej myśli skarbowej. Wprowadzono go tam w 1954 r. obok innych podatków obrotowych, które powo-dowały szereg negatywnych zjawisk. Dotyczyło to zwłaszcza wielofazowego podatku obrotowego. Począwszy od 1961 r. (Senegal) podatek ten stosują także inne państwa (ok. 50 państw), chociaż nie znajduje on uznania w USA, Kanadzie, Australii i w Szwajcarii {por. szerzej W. Bień, Czy celowe jest wprowadzanie podatku od wartości dodanej?, „Finanse” 1989, nr 5 oraz D. Gotz-Kozierkiewicz, Podatek od wartości dodanej w krajach EWG, „Studia Finansowe” 1972, nr 12).

Podatek od wartości dodanej jest odmianą wielofazowego podatku obrotowego. Jego istota polega na: powszechności, wielofazowości, potrącalności, przerzucalności, neutralności (A. Głowiński, S. Szymański, Podatek od towarów i usług. Akcyza, Sopot 1993, s. 15-16). O powszechności podatku od wartości dodanej decydują względy podmiotowe (podatek plącą wszelkie podmioty bez względu na typ własności i formę prawną działalności), a także względy przedmiotowe (opodatkowaniu podlega cały obrót, zarówno w sferze zaopatrzeniowej, jak i konsumpcyjnej. Jest to podatek wielofazowy, ponieważ pobiera się go w każdej fazie obrotu. Podatek od wartości dodanej nie powoduje lawiny podatkowej, ponieważ jest wymierzany od obrotu netto. Obciąża on więc wyłącznie przyrost wartości towarów lub usług powstały w danej fazie produkcji lub dystrybucji. Stopa obciążenia jest niezależna od liczby faz obrotu. W rezultacie podatek od wartości dodanej nie stanowi elementu cenotwórczego. W tym celu trzeba jednak dokonać potrącenia z podstawy opodatkowania obrotu dokonanego we wcześniejszych fazach albo podatku zapłaconego we wcześniejszych fazach obrotu (tzw. metoda kredytu podatkowego). Ze względu na zasadę potrącalności realny ciężar podatku ponosi dopiero konsument finalny. W przeciwieństwie do przedsiębiorców uczestniczących w kolejnych fazach produkcji i wymiany konsument nie ma możliwości potrącenia podatku zapłaconego w poprzednich fazach, ponieważ nabytych towarów już nie odsprzedaje. Natomiast dla sprzedawców będących podatnikami podatku od wartości dodanej podatek ten nie stanowi elementu cenotwórczego jest neutralny, bowiem jest to obciążenie przejściowe, przerzucane na nabywców towarów. Nie zalicza się też do kosztów uzyskania przychodu w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym.

Oceniając podatek od wartości dodanej w porównaniu z innymi formami podatku obrotowego należy stwierdzić, że jest on konstrukcją merytorycznie do-skonalszą, choć niewątpliwie bardziej skomplikowaną i kosztowną pod względem technicznym {por. szerzej M. Galiński, Podatek od wartości dodanej w przedsię-biorstwie, „Folia Oeconomica” UŁ1992, nr 122, s. 68-69). Nie ulegając kumulacji w kolejnych fazach nie stanowi on bodźca dla koncentracji produkcji, tym samym nie powoduje ograniczenia wysokości obciążeń podatkowych, a zatem i dochodów budżetowych oraz istotnie wpływa na warunki konkurencji. Dzięki poborowi podatku w miejscu powstawania wartości dodanej możliwe stanie się uniknięcie szeregu niekorzystnych zjawisk, takich jak: sztuczne kształtowanie się poziomu rentowności poszczególnych przedsiębiorstw związane z nierównomiernym rozrzutem akumulacji nierealny system cen zróżnicowanie warunków względem systemu podatkowego ograniczenie możliwości oddziaływania przez państtwo pełniejsze dotarcie do źródeł podatku rozszerzenie możliwości kontroli działalności gospodarczej.

Od 5 lipca 1993 r. w Polsce obowiązuje podatek od towarów i usług, pobierany na podstawie ustawy z 8.01.1993 r. o podatku od towarów i usług oraz 0podatku akcyzowym (Dz.U. Nr 11, poz. 50 zm. Nr 28, poz. 127 i Nr 129, poz. 599). Przedmiotem opodatkowania jest sprzedaż towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium Polski oraz eksport i import towarów lub usług. Na równi ze sprzedażą traktuje się: 1) przekazanie przez podatnika towarów oraz świadczenie usług na potrzeby reprezentacji i reklamy, 2) przekazanie przez podatnika towarów oraz świadczenie usług na potrzeby osobiste podatnika, wspólników, udziałowców, akcjonariuszy, członków spółdzielni i ich domowników, członków organów stano-wiących osób prawnych, członków stowarzyszenia, a także zatrudnionych przez niego pracowników oraz byłych pracowników, 3) zamiany towarów oraz zamiany usług, 4) darowizn towarów, 5) świadczenia usług bez pobrania należności. Czynności te podlegają opodatkowaniu niezależnie od tego, czy zostały wykonane z zachowaniem warunków i form określonych przepisami prawa (np. posiadaniem zezwolenia lub koncesji, o ile są one wymagane). Nie podlega natomiast opodatkowaniu: 1) sprzedaż przedsiębiorstwa w całości lub w części, 2) działalność w zakresie gier liczbowych i zakładów wzajemnych, która podlega opodatkowaniu podatkiem od gier (patrz pkt 2.1.4.), 3) czynności, które nie mogą być przedmiotem prawnie skutecznej umowy.

Podatnikami podatku od towarów i usług są: osoby fizyczne i prawne oraz jednostki organizacyjne nie mające osobowości prawnej – mające siedzibę, miejsce zamieszkania albo pobytu na terytorium Polski, wykonujące we własnym imieniu na własny rachunek czynności podlegające opodatkowaniu, w okolicznościach wskazujących na zamiar ich wykonywania w sposób częstotliwy, nawet jeżeli zostały wykonane jednorazowo, a także wówczas gdy czynności te polegają na jednorazowej sprzedaży rzeczy w tym celu nabytej – dokonujące sprzedaży towarów i usług, agenci i pośrednicy dokonujący sprzedaży na zlecenie, importerzy, podmioty zagraniczne działające w Polsce, importerzy usług. Za zgodą urzędu skarbowego podatnikami mogą być również oddziały i filie podatników wyżej wymienionych. W przypadku zaś, gdy kilka podmiotów dokonuje sprzedaży tego samego towaru w ten sposób, że pierwszy z nich wydaje ten towar bezpośrednio ostatniemu w kolejności odbiorcy przyjmuje się, że sprzedaży dokonał każdy z podmiotów biorących udział w obrocie.

Zostaw Komentarz