Podatek rolny

postheadericon Podatek rolny

Podatek rolniczy jest najstarszym podatkiem bezpośrednim. Powstał w związku z ewolucją prawa własności ziemi, która przez szereg wieków była główną postacią bogactwa. Początkowo podatek rolniczy był pobierany tylko od gruntu, później stał się podatkiem od gospodarstwa rolnego, ujętego w specjalny spis podatkowy zwany katastrem gruntowym. Ze względu na rozwój przemysłu i handlu w XIX w. podatek rolniczy stracił swe dawne znaczenie, ulegając istotnym prze-obrażeniom konstrukcyjnym. Nie zaniechano jednakże jego poboru, chociaż w niektórych państwach stał się on częścią podatku dochodowego.

W opodatkowaniu rolnictwa zawsze istniał dylemat, czy zastosować wobec niego podatek typu przychodowego, czy też podatek dochodowy, skoro działalność rolnicza jest także działalnością gospodarczą. Problem ten jest różnie rozwiązywany na gruncie systemów podatkowych. Wydaje się jednak, że rozstrzygnięcie jest zawsze związane z wyborem i pewną preferencją funkcji podatku rolniczego. Może on pełnić trzy funkcje: fiskalną, regulacyjną i stymulacyjną. Pierwsza sprowadza się do gromadzenia środków pieniężnych w budżecie na zaspokojenie potrzeb ogólnospołecznych. Druga polega na regulowaniu dochodów gospodarstw rolnych, gdyż ceny na produkty rolne nie wypełniają do końca tej roli. Trzecia zaś polega na oddziaływaniu państwa na działalność producentów rolnych, w tym na poziom i kierunki gospodarowania w rolnictwie.

Nie ulega wątpliwości, że funkcja fiskalna podatku rolniczego nie odgrywa od dawna zasadniczej roli. Państwu zależy przede wszystkim na produktach rolnych, nie zaś na dochodach pieniężnych od rolników. Tendencja ta jest realizowana w różny sposób. W przeszłości część podatku rolniczego pobierano w naturze, potem wprowadzono obowiązkowe dostawy płodów rolnych. Państwo decyduje się także na przeznaczenie dochodów z tytułu podatku rolniczego na rzecz pozabudżetowych funduszy celowych (np. w przeszłości w Polsce na fundusz rozwoju rolnictwa). Państwo wspomaga finansowo rolnictwo m.in. przez spłatę ich zadłużenia kredytowego w bankach państwowych. Cel fiskalny podatku rolniczego nie jest więc na pewno celem nadrzędnym.

Podatek rolniczy spełnia przede wszystkim funkcję regulacyjną i stymula-cyjną {patrz szerzej A. Pomorska, Elementy stymulacyjne w konstrukcji podatku gruntowego Polski Ludowej, Lublin 1976). Funkcje te wzajemnie uzupełniają się. Towarzyszyły one zawsze konstrukcjom podatku rolniczego w Polsce w okresie po 1945 r. Mają miejsce również obecnie, gdy od 1985 r. podatek jest pobierany na podstawie ustawy z 15.11.1984 r. o podatku rolnym (Dz.U. z 1993 r. Nr 94, poz- 431, tj., zm. 1994 r. Nr 1, poz. 3.).

Podatek rolny jest podatkiem rzeczowym, ponieważ jego konstrukcja i wymiar wiążą się przede wszystkim z pojęciem i właściwościami gospodarstwa rolnego’, nie zaś z cechami rolnika. Daje temu wyraz również ustawodawca przyjmując, że „opodatkowaniu podatkiem rolnym podlegają określone w ustawie grunty gospodarstw rolnych” (art. 1 ust. 1). W sensie podatkowym za gospodarstwo rolne uważa się obszar użytków rolnych, lasów i gruntów leśnych, gruntów pod stawami oraz gruntów pod zabudowaniami związanymi z prowadzeniem tego

gospodarstwa o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub o powierzchni użytków rolnych przekraczających 1 ha przeliczeniowy stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej lub prawnej, jednostki organizacyjnej nie mającej osobowości prawnej lub dwóch lub więcej osób fizycznych bądź prawnych prowadzących wspólną gospodarkę rolną. Przez wspólną gospodarkę rolną rozumie się wspólne prowadzenie gospodarstwa rolnego, a w szczególności wspólne dokonywanie upraw i zbiorów oraz zaspokajanie potrzeb z przychodów uzyskiwanych z tego gospodarstwa jako całości. Przyjęte określenie ma na celu przeciwdziałanie tendencjom do rozdrabniania gospodarstw rolnych ze względu na chęć uniknięcia ciężaru podatkowego.

Przedmiotem opodatkowania jest fakt posiadania (prawnego lub faktycznego) gruntów tworzących gospodarstwo rolne. Z tym faktem ustawodawca łączy bowiem powstanie obowiązku podatkowego. Nie ma przy tym znaczenia, czy właściciel lub posiadacz gruntów rzeczywiście je uprawia, osiąga z tego tytułu korzyści i jakie. Ustawodawca stoi na stanowisku, że grunty są dobrem, które powinny przynosić plony ich wielkość zależy od właściwości tych gruntów, nie zaś od cech rolnika. Wychodząc z tego założenia prawodawca konstruuje w specjalny sposób podstawę opodatkowania, stawki oraz system zwolnień, ulg i zniżek podatkowych.

Jest przy tym charakterystycznym fakt, że ustawa nie definiuje działalności rolniczej, tak jak czyni się to w ustawie o podatkach i opłatach lokalnych, gdzie dla potrzeb wymiaru podatku od nieruchomości przyjmuje się, że „za działalność rolniczą w rozumieniu ustawy uważa się produkcję roślinną i zwierzęcą, w tym również produkcję materiału siewnego, szkółkarskiego, hodowlanego oraz reprodukcyjnego, produkcję warzywniczą, roślin ozdobnych, grzybów uprawnych, sadownictwa, hodowlę i produkcję materiału zarodowego zwierząt, ptactwa i owadów użytkowych, produkcję zwierzęcą typu przemysłowego oraz hodowlę ryb”. Grunty nie objęte podatkiem rolnym są opodatkowane podatkiem od nieruchomości, natomiast przychody z działów specjalnych produkcji rolnej i z pozarolniczej działalności gospodarczej podlegają obecnie opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Zmiana ta spowodowała nadanie podatkowi rolnemu charakteru wybitnie przychodowego.

Podstawę opodatkowania stanowi powierzchnia użytków rolnych wyrażona w tzw. hektarach przeliczeniowych. Są to jednostki umowne nie odpowiadające powierzchni rzeczywistej. Są jednak stosowane ze względu na podkreślenie walorów lub wad gruntu ziemi. Ustalenie przelicznika opiera się na obiektywnych kryteriach. Stanowią je: miejsce położenia gruntu w jednym z czterech okręgów podatkowych, rodzaj użytków rolnych (grunty orne, łąki i pastwiska), klasa jakościowa użytków rolnych, oparta na klasyfikacj i gleboznawczej (osiem klas gruntów ornych i sześć klas łąk i pastwisk). Łączne uwzględnienie wszystkich trzech kryteriów powoduje, iż 1 ha powierzchni rzeczywistej może być większy lub mniejszy od 1 ha przeliczeniowego (np. najwyższy przelicznik wynosi 1,95 ha przeliczeniowego za 1 ha rzeczywistego, a najmniejszy odpowiednio 0,05 ha przeliczeniowego).

Skala podatku rolnego ma charakter proporcjonalny: jest wyrażona kwotowo, chociaż liczona jest w cenie skupu żyta. Podatek z 1 ha przeliczeniowego jest w stosunku rocznym równowartością ceny 2,5 q żyta. Ze względu na inflację wymiar podatku jest dokonywany odrębnie dla I i II półrocza, zawsze jednak według równowartości 1,25 q żyta.

W podatku rolnym stosowane sa liczne zwolnienia i ulgi. Część z nich ma charakter przedmiotowy i nawiązuje do właściwości grantów (np. niskiej jakości, położonych w pasie drogi granicznej, objętych melioracją). Inne mają charakter stymulacyjny (np. granty nabyte w drodze kupna na utworzenie nowego lub powiększenie istniejącego gospodarstwa, grunty zagospodarowane jako nieużytki, granty otrzymane w drodze wymiany lub scalenia). Stymulacyjny charakter mają także ulgi inwestycyjne. Natomiast podmiotowy charakter mają ulgi z tytułu zmniejszonej zdolności płatniczej podatnika spowodowanej odbywaniem służby wojskowej. Mają także miejsce ulgi wynikające ze zdarzeń losowych i klęsk żywio-łowych, a także z tytułu położenia grantów na terenach górskich i podgórskich.

Pobór podatku rolnego jest dostosowany do specyfiki powstawania przychodów pieniężnych w rolnictwie. Jest to bowiem podatek płatny w czterech ratach, razem z innymi obciążeniami finansowymi rolnictwa, przy czym w roli inkasenta występuje sołtys.

Zostaw Komentarz