Uprawnienia i obowiązki finansowo-prawne

postheadericon Uprawnienia i obowiązki finansowo-prawne

Uprawnienia i obowiązki finansowo-prawne są określone w dyspozycji normy prawa finansowego. Powstanie, zmiana lub wygaśnięcie uprawnień i obowiązków jest uzależnione od powstawania faktów, z którymi prawo finansowe łączy powstanie skutków finansowo-prawnych. Fakty te określa się mianem faktów prawnych. Klasyfikacja faktów prawnych jest przeprowadzana w różny sposób, możliwości bowiem wpływu poszczególnych faktów na powstanie, zmianę i wygasanie uprawnień oraz obowiązków w różnych gałęziach prawa nie są jednakowe.

Ze względu na to czy fakty prawne świadomie zmierzają do wywołania skutków prawnych, czy też wywołują je w sposób niezamierzony lub uboczny najważniejszy staje się podział faktów prawnych na zdarzenia i na zachowania. Zdarzenia są faktami prawnymi, niezależnymi od woli ludzi i nie stanowiącymi ich świadomego zachowania się. Prawo przedmiotowe może łączyć z nimi różne skutki prawne bądź też pozostać wobec nich obojętne (np. śmierć i jej skutki w prawie cywilnym oraz w prawie podatkowym).

Drugą grupę faktów prawnych stanowią zachowania, zależne od woli ludzkiej, przejawiające się jednak bądź to w zachowaniach zgodnych z prawem, jak i w zachowaniach bezprawnych. Wśród zachowań zgodnych z prawem wyróżnić trzeba te, które świadomie zmierzają do wywołania określonych skutków prawnych oraz takie, które wywołują te skutki w sposób niezamierzony i uboczny. Dotyczy to zarówno działań organów państwowych i samorządowych (indywidualnych decyzji zwanych aktami finansowymi) oraz organów wymiaru sprawiedliwości (konstytutywne orzeczenia sądowe), jak i czynności prawnych osób fizycznych i innych podmiotów prawa (oświadczenia woli o charakterze jedno- i dwustronnym) oraz tzw. czynów prawnych (dozwolonych). Natomiast zachowania niezgodne z prawem wywołują skutki prawne, które są kwalifikowane w różny sposób, chociaż zawsze łączą się one z sankcjami prawnymi. Przychylamy się do poglądów tych autorów, którzy w sankcjach prawnych widzą także możliwość wyrażenia uprawnień i obowiązków podmiotów prawa. Czyny bezprawne powodują bowiem powstanie szczególnych rodzajów stosunków prawnofinansowych, jak stosunki karne (materialne i procesowe) lub stosunki egzekucyjne. W tym zakresie powstają również określone uprawnienia i obowiązki podmiotów prawa finansowego. Są one niezależne od pojęcia sankcji prawa finansowego.

Uprawnienia i obowiązki finansowo-prawne ustalane są zawsze ze względu na publiczną działalność finansową. Dlatego też odnoszą się do wszystkich sfer tej działalności. Z tego punktu widzenia wyróżnia się uprawnienia i obowiązki: budżetowe, podatkowe, walutowe, dewizowe, bankowe.

Związek uprawnień i obowiązków finansowych z publiczną działalnością finansową może mieć charakter bezpośredni lub pośredni. Z tego też punktu widzenia można dokonać podziału uprawnień i obowiązków finansowo-prawnych na podstawowe i instrumentalne. Do pierwszych zaliczamy te, ze względu na które norma prawna ustanowiła daną osobę lub jednostkę organizacyjną podmiotem prawa finansowego. Są to uprawnienia lub obowiązki, które powstają w związku z gromadzeniem, posiadaniem albo przekazywaniem środków pieniężnych. Natomiast do instrumentalnych uprawnień i obowiązków zaliczamy te, które służą podmiotom prawa finansowego do właściwego ukształtowania i doprowadzenia do realizacji uprawnień i obowiązków podstawowych. Z reguły nie wiążą się one bezpośrednio z gromadzeniem, posiadaniem albo przekazywaniem środków pieniężnych. Wśród uprawnień i obowiązków instrumentalnych należałoby wyróżnić ponadto uprawnienia i obowiązki o charakterze materialnym i proceduralnym.

Z podmiotowego punktu widzenia uprawnienia i obowiązki finansowo-prawne są zróżnicowane. Każdy podmiot dysponuje jednak określonymi uprawnieniami własnymi i jest obarczony określonymi obowiązkami własnymi.

Zostaw Komentarz