Zasada niefunduszowania

postheadericon Zasada niefunduszowania

Zasada niefunduszowania występuje w naszej literaturze przedmiotu jako zasada jedności materialnej budżetu. Postuluje ona, aby budżet zorganizowany był na zasadzie jednej puli (zbiornika) środków, której całość dochodów przeznaczona jest na całość wydatków. Alternatywą takiego rozwiązania jest przeznaczanie konkretnych dochodów na konkretne wydatki. To łączenie dochodów z wydatkami nazywa się funduszowamem, a środki pochodzące z określonych źródeł z prze-znaczeniem na określone cele – funduszami celowymi.

Według J.Harasimowicza(Finanse i prawo finansowe, Warszawa 1977, s. 60-61) funduszowanie uniemożliwia przerzucanie środków między zadaniami, „usztywnia” gospodarkę budżetową, krępuje podejmowanie operatywnych decyzji. Natomiast zasada niefunduszowania (u J.Harasimowicza – jedności w ujęciu merytorycznym), umożliwia ustalenie wydatków zgodnie z aktualnymi potrzebami, czyni decyzje budżetowe bardziej elastycznymi i nieskrępowanymi, dając organom planującym i uchwalającym budżet swobodę ustalania priorytetów oraz hierarchii potrzeb w zakresie wydatków. Należy tu dodać także, iż często

tworzenie funduszów celowych jest pretekstem do odrywania określonych środków publicznych i operacji nimi od budżetu, co określa się najczęściej mianem nieuza-sadnionej debudżetyzacji.

W oparciu o obowiązujące Prawo budżetowe oraz inne akty prawne wydane na przełomie 1990 i 1991 r. można stwierdzić, że nasz Ustawodawca jest zdecy-dowanym zwolennikiem zasady niefunduszowania. Po likwidacji od 1 stycznia 1991 r. większości funduszów celowych, w art.18 nowego Prawa budżetowego dopuszczono wprawdzie możliwość tworzenia funduszów celowych, obwarowa- nio to jednak licznymi rygorami. W syntetycznej formie można je wyrazić w sposób następujący:

– możliwe jest tworzenie wyłącznie funduszów państwowych dla samorzą-du terytorialnego nie przewiduje się takiej możliwości,

– państwowy fundusz celowy może być utworzony wyłącznie na podstawie ustawy,

– wydatki państwowego funduszu celowego mogą być dokonywane tylko w ramach posiadanych środków korzystanie z kredytu bankowego może więc mieć charakter wyjątkowy i przejściowy,

– środki funduszu celowego winny być gromadzone w banku na wyodręb-nionym rachunku,

– gospodarka finansowa każdego państwowego funduszu celowego winna być prowadzona na podstawie planów przychodów i rozchodów. Plany te są częścią ustawy budżetowej,

– szczegółowe zasady gospodarki państwowych funduszów celowych określa w drodze rozporządzenia Minister Finansów.

W nauce fundusze celowe i zasada niefunduszowania zawsze miały swoich zwolenników i przeciwników. Praktyka była natomiast z reguły po stronie funduszów celowych. Dlatego w poprze-dnich latach, pomimo nawoływań niektórych autorów oraz prawnych ograniczeń fundusze celowe na szczeblu centralnym i terenowym występowały w ogromnej wręcz ilości. Określenie „funduszo- mania” tylko częściowo oddaje istotę tego zjawiska, w pozostałej części odpowiadało ono rzeczywi-stym potrzebom życia. Dlatego zjawisko to i jego przyczyny nie znikną pod wpływem decyzji Ustawodawcy, nie dającej gminom możliwości tworzenia funduszy celowych, a organom centralnym stawiającej liczne przeszkody w ich tworzeniu. Jeśli bowiem fundacje przejmą funkcje ąuasi-fundu- szy, wówczas ostatnie roztrzygnięcia Prawa budżetowego w omawianym zakresie przyniosą skutki wręcz odmienne od zakładanych, pozbawiając Parlament i rady gmin jakiejkolwiek kontroli nad operacjami tymi środkami publicznymi.

Pod koniec 1993 r. przy budżecie państwa istniało 13 państwowych, pozabudżetowych funduszy celowych (np. Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Pracy, Państwowy Fundusz Kombatan-tów, Fundusz Alimentacyjny, Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej i inne).

Zostaw Komentarz